Bezpieczeństwo przeciwpożarowe hal stalowych – co musisz wiedzieć jako inwestor?

Budowa hali magazynowej, produkcyjnej lub warsztatowej jest inwestycją, która ma wspierać działalność firmy przez wiele lat. Na etapie wyboru powierzchni, konstrukcji i materiałów trzeba więc uwzględnić nie tylko koszty budowy oraz późniejszego ogrzewania obiektu, ale również wymagania ochrony przeciwpożarowej.

Nie są one formalnością rozwiązywaną dopiero przed odbiorem hali. Sposób użytkowania budynku, rodzaj przechowywanych materiałów, liczba pracowników, układ pomieszczeń i odległość od sąsiednich obiektów wpływają m.in. na wymaganą klasę konstrukcji, parametry obudowy, liczbę wyjść ewakuacyjnych oraz wyposażenie przeciwpożarowe.

Najważniejsza zasada dla inwestora jest prosta: przeznaczenie hali i rodzaj prowadzonej w niej działalności należy ustalić przed zamknięciem projektu i zamówieniem konstrukcji.

Dlaczego ochrona przeciwpożarowa jest decyzją inwestycyjną, a nie formalnością?

Pożar hali oznacza nie tylko uszkodzenie budynku. Jego konsekwencjami mogą być również:

• zniszczenie maszyn, narzędzi i instalacji;
• utrata przechowywanych towarów lub materiałów;
• wielotygodniowy albo wielomiesięczny przestój;
• niemożność realizowania zamówień;
• utrata klientów i kontraktów;
• koszty wynajęcia obiektu zastępczego;
• problemy z wypłatą pełnego odszkodowania, jeżeli sposób użytkowania hali był niezgodny z projektem lub zabezpieczenia nie były prawidłowo utrzymywane.

Wymagania przeciwpożarowe trzeba rozstrzygnąć na etapie projektowania. Wtedy można jeszcze dostosować usytuowanie hali, rozstaw konstrukcji, układ pomieszczeń, liczbę wyjść i rodzaj zastosowanej obudowy. Wprowadzanie takich zmian po wykonaniu fundamentów lub zamówieniu konstrukcji jest znacznie droższe, a na niewielkiej działce może się okazać niemożliwe.

Od czego zależą wymagania przeciwpożarowe hali?

W praktyce decydują przede wszystkim trzy grupy czynników.

1. Przeznaczenie budynku

Inne zagrożenia występują w magazynie elementów stalowych, inne w magazynie opon, a jeszcze inne w spawalni, lakierni, stolarni czy warsztacie samochodowym. Znaczenie ma nie tylko nazwa działalności, lecz także rzeczywiście prowadzone procesy technologiczne.

2. Wielkość i wysokość hali

Powierzchnia, wysokość i liczba kondygnacji wpływają m.in. na:

• wymaganą klasę odporności pożarowej budynku;
• dopuszczalną powierzchnię strefy pożarowej;
• długość przejść i dojść ewakuacyjnych;
• liczbę wyjść;
• obowiązek zastosowania określonych urządzeń przeciwpożarowych.

3. Rodzaj i ilość materiałów znajdujących się w środku

Projektant powinien znać maksymalną, a nie tylko początkową ilość składowanych materiałów. Pod uwagę bierze się nie tylko właściwy towar, ale także palety, kartony, folie, tworzywa, oleje, farby, rozpuszczalniki, odpady, wyposażenie i materiały wykorzystywane w procesie produkcyjnym.

Znaczenie ma również sposób składowania, w tym wysokość regałów i zagęszczenie towarów.

Obciążenie ogniowe – ile materiału palnego znajduje się na metrze hali?

Gęstość obciążenia ogniowego Q, wyrażana w MJ/m², opisuje ilość energii, która może zostać uwolniona podczas spalania materiałów palnych znajdujących się w określonej strefie.

W uproszczeniu odpowiada na pytanie:

Ile materiału palnego i o jakiej wartości energetycznej przypada na każdy metr kwadratowy hali?

Dwie hale magazynowe o powierzchni 400 m² mogą mieć całkowicie odmienne wymagania. W magazynie profili stalowych ilość materiałów palnych może być stosunkowo niewielka. W magazynie opon, tworzyw sztucznych, mebli lub produktów w kartonowych opakowaniach obciążenie ogniowe będzie znacznie większe.

Wartość Q powinien określić projektant na podstawie danych przekazanych przez inwestora. Należy przy tym uwzględnić maksymalny planowany poziom składowania, również po rozwoju działalności firmy. Zależność wymagań od gęstości obciążenia ogniowego wynika m.in. z § 212, § 228 i § 271 Warunków Technicznych [1].

Hala PM czy ZL?

Zgodnie z § 209 Warunków Technicznych budynki oraz ich części stanowiące odrębne strefy pożarowe dzieli się m.in. na:

• PM – budynki i strefy produkcyjne oraz magazynowe;
• ZL – budynki i strefy charakteryzowane kategorią zagrożenia ludzi.

Hala magazynowa, produkcyjna lub warsztatowa jest co do zasady obiektem PM. Jeżeli przy hali znajduje się biuro, sklep, pomieszczenie obsługi klientów albo rozbudowana część socjalna, projektant ocenia sposób zakwalifikowania tych pomieszczeń oraz potrzebę ich wydzielenia.

Nie można automatycznie przyjąć, że cały budynek jest jedną strefą PM tylko dlatego, że jego największą część stanowi hala.

Najważniejsze podstawy prawne

Wymagania dotyczące bezpieczeństwa pożarowego hali wynikają przede wszystkim z:

• Warunków Technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1];
• rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [2];
• ustawy o ochronie przeciwpożarowej [3];
• Prawa budowlanego [4];
• rozporządzenia w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych [5];
• rozporządzenia w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej [6].

W konkretnym projekcie zastosowanie mogą mieć również wymagania dotyczące procesu technologicznego, instalacji, substancji niebezpiecznych, zagrożenia wybuchem oraz dokumenty klasyfikacyjne wykorzystanych wyrobów budowlanych.

Klasa odporności pożarowej – co oznacza dla konstrukcji hali?

Przepisy ustanawiają pięć klas odporności pożarowej budynku: A, B, C, D i E – od najwyższej do najniższej. Klasa budynku przekłada się na wymagania dotyczące jego poszczególnych elementów, w tym głównej konstrukcji nośnej, konstrukcji dachu, stropów, ścian i przekrycia dachowego.

Oznaczenia stosowane w klasyfikacji odporności ogniowej elementów oznaczają:

• R – nośność ogniową;
• E – szczelność ogniową;
• I – izolacyjność ogniową.

Liczba podana po symbolu określa czas wyrażony w minutach, np. R 30 albo REI 60.

Klasa E nie oznacza, że hala nie podlega wymaganiom przeciwpożarowym. Brak wymaganego czasu R dla głównej konstrukcji nie zwalnia z zapewnienia właściwej ewakuacji, ograniczenia powierzchni stref pożarowych, zachowania wymaganych odległości ani zastosowania elementów nierozprzestrzeniających ognia tam, gdzie wymagają tego przepisy lub projekt. Szczegółowe wymagania dla elementów budynku określa § 216 Warunków Technicznych [1].

Jaka klasa jest wymagana dla jednokondygnacyjnej hali PM?

Dla jednokondygnacyjnego budynku PM podstawowa zależność od maksymalnej gęstości obciążenia ogniowego wygląda następująco:

Wartości te wynikają z § 212 ust. 4 Warunków Technicznych [1].

Przepisy przewidują również określone wyjątki. Zgodnie z § 215 w jednokondygnacyjnym budynku PM o Q przekraczającym 500 MJ/m² można w określonych warunkach przyjąć klasę E, jeżeli wszystkie elementy budynku są nierozprzestrzeniające ognia. W strefach o powierzchni przekraczającej 1000 m² konieczne jest wówczas także zastosowanie samoczynnych urządzeń oddymiających.

Nie jest to jednak rozwiązanie, które można przyjąć automatycznie. Musi wynikać z dokumentacji projektowej i analizy konkretnego obiektu.

Stal a ogień – ważny fakt dla inwestora

Stal jest materiałem niepalnym, ale nie oznacza to, że stalowa konstrukcja jest automatycznie odporna ogniowo.

Pod wpływem wzrostu temperatury stal traci część swojej sztywności i nośności. Nieosłonięte elementy, zwłaszcza profile o niewielkiej masywności, mogą nagrzewać się stosunkowo szybko. Konstrukcja, która bezpiecznie przenosi obciążenia w normalnej temperaturze, nie musi zachować wymaganej nośności podczas pożaru.

Jeżeli projekt wymaga klasy R 30, R 60 lub wyższej, można zastosować m.in.:

• odpowiednio dobrane przekroje i rozwiązania konstrukcyjne;
• farby pęczniejące;
• obudowy ogniochronne;
• zabezpieczenia natryskowe;
• inne sklasyfikowane systemy ochronne.

Rodzaj i grubość zabezpieczenia dobiera się do wymaganej klasy, masywności profilu, temperatury krytycznej stali, ekspozycji elementu na ogień i warunków użytkowania. Zasady projektowania konstrukcji stalowych w warunkach pożaru opisuje Eurokod 3, część 1-2, oraz materiały techniczne Komisji Europejskiej JRC [7].

Samo nałożenie farby określanej jako ogniochronna nie potwierdza uzyskania wymaganej klasy. Zabezpieczenie musi zostać dobrane jako kompletny system, prawidłowo wykonane i skontrolowane.

Płyta warstwowa PIR a bezpieczeństwo pożarowe

Standardowa konfiguracja hal HALPRO obejmuje energooszczędne płyty warstwowe PIR o grubości 100 mm na ścianach i 120 mm na dachu. Konstrukcja standardowego modelu ma wysokość ściany bocznej 4,8 m i około 6,07 m w kalenicy. Przewidujemy również możliwość konfigurowania hali zgodnie z indywidualnymi wymaganiami inwestora [8, 9].

Standardowe zastosowanie płyt PIR nie oznacza jednak, że ten sam wariant będzie odpowiedni dla każdego sposobu użytkowania obiektu. Parametry obudowy należy zestawić z:

• wymaganą klasą odporności pożarowej budynku;
• wymaganiami dotyczącymi ścian i przekrycia dachowego;
• sposobem rozprzestrzeniania ognia;
• przeznaczeniem hali;
• obciążeniem ogniowym;
• ewentualnym wydzieleniem stref pożarowych;
• odległościami od sąsiednich budynków i granic działki.

Jeżeli projekt wykaże wyższe wymagania, konieczne może być zastosowanie płyty o innej klasyfikacji, zmiana rozwiązania obudowy lub wykorzystanie płyt z rdzeniem z wełny mineralnej.

Jak PIR zachowuje się podczas pożaru?

PIR jest tworzywem organicznym. Pod wpływem ognia i wysokiej temperatury ulega rozkładowi termicznemu, może powodować powstawanie dymu i produktów spalania.

W zależności od składu rdzenia podczas oddziaływania ognia może tworzyć się zwęglona warstwa ograniczająca dalsze nagrzewanie. Nie oznacza to jednak, że każda płyta PIR zachowuje się w taki sam sposób.

Na właściwości całej przegrody wpływają m.in.:

• skład i gęstość rdzenia;
• rodzaj stalowych okładzin;
• budowa zamków;
• sposób łączenia płyt;
• liczba i rozmieszczenie mocowań;
• orientacja montażu;
• uszczelnienia;
• obróbki przy bramach, drzwiach, świetlikach i przejściach instalacyjnych.

Nie można przenosić parametrów jednej płyty na inną tylko dlatego, że obie mają rdzeń PIR.

Przed zamówieniem należy sprawdzić deklarację właściwości użytkowych oraz dokumenty klasyfikacyjne konkretnego wyrobu, sporządzone z uwzględnieniem zasad dotyczących płyt warstwowych i klasyfikacji ogniowej [10-12]. Szczególne znaczenie mają:

• klasa reakcji na ogień według PN-EN 13501-1;
• klasyfikacja odporności ogniowej według PN-EN 13501-2, jeżeli jest wymagana;
• oznaczenia dotyczące wytwarzania dymu „s” oraz powstawania płonących kropli lub cząstek „d”, stanowiące część klasy reakcji na ogień;
• klasyfikacja w zakresie rozprzestrzeniania ognia;
• zakres zastosowania wyników badań;
• dopuszczalny sposób montażu i rozmieszczenie mocowań.

Reakcja na ogień nie jest tym samym co odporność ogniowa. Pierwsza opisuje udział wyrobu w powstaniu i rozwoju pożaru. Druga określa, przez jaki czas konkretny element lub układ zachowuje wymaganą nośność, szczelność albo izolacyjność.

Kiedy rozważyć płytę z wełną mineralną?

Płyta warstwowa z rdzeniem z wełny mineralnej może być potrzebna, gdy projekt wymaga:

• zastosowania rdzenia wykonanego z materiału niepalnego;
• wyższej klasy odporności ogniowej przegrody;
• wykonania oddzielenia przeciwpożarowego;
• szczególnych parametrów dotyczących reakcji na ogień;
• poprawy właściwości akustycznych.

Nie oznacza to, że płyta PIR jest niewłaściwa dla każdej hali. O wyborze powinny decydować wymagania dla całego rozwiązania ściennego lub dachowego, a nie samo określenie materiału rdzenia.

Strefy pożarowe – kiedy hala może stanowić jedną strefę?

Strefa pożarowa to budynek albo jego część oddzielona od pozostałych części elementami o wymaganej odporności ogniowej lub odpowiednimi pasami wolnego terenu.

Dopuszczalna powierzchnia strefy PM zależy przede wszystkim od:

• gęstości obciążenia ogniowego;
• liczby kondygnacji;
• występowania pomieszczeń zagrożonych wybuchem;
• zastosowania urządzeń gaśniczych lub oddymiających.

Zgodnie z § 228 Warunków Technicznych w jednokondygnacyjnym budynku PM bez pomieszczenia zagrożonego wybuchem dopuszczalna powierzchnia strefy wynosi:

Podane wartości dotyczą jednokondygnacyjnego budynku PM bez pomieszczenia zagrożonego wybuchem. W przypadku występowania takiego pomieszczenia obowiązują odrębne, bardziej rygorystyczne ograniczenia.

Hala o powierzchni kilkuset metrów kwadratowych często może stanowić jedną strefę PM. Nie jest to jednak reguła. Wydzielenie może być konieczne np. dla części ZL, magazynu materiałów o wysokim obciążeniu ogniowym, kotłowni, rozdzielni lub procesu powodującego zagrożenie wybuchem.

Ewakuacja – ile wyjść powinna mieć hala?

Projektant określa liczbę wyjść, ich szerokość i rozmieszczenie, a także długość przejść oraz dojść ewakuacyjnych. Uwzględnia przy tym liczbę osób, sposób zagospodarowania i możliwość zablokowania drogi przez maszyny, towary lub rozwijający się pożar.

Zgodnie z § 237 Warunków Technicznych długość przejścia ewakuacyjnego w jednokondygnacyjnej strefie PM może wynosić zasadniczo do 100 m, bez względu na wielkość Q. W pomieszczeniu zagrożonym wybuchem długość ta jest ograniczona do 40 m. Jeżeli sposób zagospodarowania nie jest jednoznacznie znany, projektowa długość przejścia nie może przekroczyć 80% wartości podstawowej [1].

Co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne, oddalone od siebie o minimum 5 m, są wymagane m.in. wtedy, gdy:

• w pomieszczeniu może jednocześnie przebywać ponad 50 osób;

• powierzchnia pomieszczenia PM przekracza 300 m², a Q jest większe niż 500 MJ/m²;
• powierzchnia pomieszczenia PM przekracza 1000 m² przy Q do 500 MJ/m²;
• powierzchnia pomieszczenia zagrożonego wybuchem przekracza 100 m².

Najmniejsza szerokość drzwi stanowiących wyjście ewakuacyjne z pomieszczenia wynosi co do zasady 0,9 m w świetle ościeżnicy. Jeżeli wyjście służy do ewakuacji nie więcej niż trzech osób, jego szerokość może wynosić 0,8 m. Wymaganą szerokość wyjścia z całego budynku określa się odrębnie, odpowiednio do liczby użytkowników i układu dróg ewakuacyjnych (§ 237–239 Warunków Technicznych) [1].

Podnoszona brama przemysłowa nie może zastąpić wymaganych drzwi ewakuacyjnych. § 240 Warunków Technicznych zabrania stosowania drzwi podnoszonych do celów ewakuacji [1]. Jest to szczególnie istotne, ponieważ standardowe wyposażenie HALPRO obejmuje bramę przemysłową 400 × 400 cm oraz oddzielne stalowe drzwi wejściowe [8].

Po uruchomieniu hali regały, maszyny, palety i tymczasowe wygrodzenia nie mogą blokować wyjść ani wydłużać dróg ewakuacyjnych przewidzianych w projekcie.

Odległość hali od granicy działki – dlaczego 3 lub 4 m może nie wystarczyć?

Ogólne zasady sytuowania budynków przewidują najczęściej:

• 4 m od granicy dla ściany z oknami lub drzwiami;
• 3 m dla ściany bez okien i drzwi.

W przypadku hali PM nie można jednak poprzestać na tych wartościach. Trzeba również uwzględnić wymagania przeciwpożarowe określone w § 271-273 Warunków Technicznych.

Podstawowa wymagana odległość między zewnętrznymi ścianami budynków może wynosić 8, 15 albo 20 m – zależnie od rodzaju obu budynków i gęstości obciążenia ogniowego stref PM. Jeżeli co najmniej w jednym budynku występuje pomieszczenie zagrożone wybuchem, odległość między budynkami nie może być mniejsza niż 20 m.

Odległość ściany wznoszonej hali od granicy sąsiedniej niezabudowanej działki powinna co do zasady wynosić co najmniej połowę wymaganej odległości między budynkami. Wynik może się dodatkowo zmienić ze względu na:

• przeznaczenie sąsiedniej działki w planie miejscowym;
• parametry ściany zewnętrznej;
• obecność otworów;
• sposób rozprzestrzeniania ognia przez ściany i dach;
• zastosowanie ściany oddzielenia przeciwpożarowego;
• występowanie zagrożenia wybuchem.

Dlatego przed wyborem powierzchni i szerokości gotowego modelu hali należy sprawdzić tzw. realną kopertę zabudowy. Hala może mieścić się geometrycznie na działce, a mimo to nie spełniać wymaganych odległości przeciwpożarowych.

Wyposażenie przeciwpożarowe małej lub średniej hali – co jest naprawdę wymagane?

Nie istnieje jedna lista urządzeń odpowiednia dla każdej hali stalowej. Zakres wyposażenia wynika z funkcji obiektu, powierzchni, Q, liczby osób, zagrożenia wybuchem oraz rozwiązań przyjętych w projekcie.

Niewielka hala nie musi automatycznie posiadać tryskaczy, systemu sygnalizacji pożarowej ani instalacji oddymiającej. Nie można jednak wykluczyć tych rozwiązań bez przeprowadzenia analizy.

Gaśnice

Każdy obiekt musi być wyposażony w gaśnice dostosowane do rodzajów materiałów i urządzeń znajdujących się w środku.

Zgodnie z § 32 rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków:

• w strefie PM o Q przekraczającym 500 MJ/m² co najmniej 2 kg albo 3 dm³ środka gaśniczego powinno przypadać na każde 100 m²;
• w pozostałych strefach objętych ogólną zasadą taka ilość środka gaśniczego przypada na każde 300 m².

Są to wartości minimalne. Liczbę, rodzaj i rozmieszczenie gaśnic należy dostosować do rzeczywistych zagrożeń. Odległość z miejsca, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie powinna przekraczać 30 m, a dostęp do niej powinien mieć szerokość co najmniej 1 m (§ 33) [2].

Hydranty wewnętrzne

W strefach produkcyjnych i magazynowych stosuje się przede wszystkim hydranty 52 albo – w niektórych przypadkach – hydranty 33.

Zgodnie z § 19 ust. 3 rozporządzenia hydranty 52 są wymagane m.in.:

• w strefie PM o Q przekraczającym 500 MJ/m² i powierzchni większej niż 200 m²;
• w strefie PM o Q nieprzekraczającym 500 MJ/m², jeżeli znajduje się w niej pomieszczenie o powierzchni większej niż 100 m² i Q przekraczającym 1000 MJ/m²;
• przy wejściu do wskazanych w przepisie pomieszczeń magazynowych lub technicznych znajdujących się w strefie ZL.

Jeżeli Q w strefie PM nie przekracza 1000 MJ/m², w przypadkach określonych w rozporządzeniu można zastosować hydranty 33 zamiast hydrantów 52.

Oznacza to, że sama powierzchnia hali nie przesądza jeszcze o obowiązku wykonania instalacji hydrantowej. Przykładowo hala PM o powierzchni 400 m² i Q do 500 MJ/m² nie wymaga hydrantu tylko z powodu swojej powierzchni, chyba że zachodzi inna przesłanka określona w przepisach.

Projekt musi zapewnić zasięg hydrantów na całej chronionej powierzchni, odpowiednią wydajność oraz zasilanie instalacji przez co najmniej godzinę [2].

Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne i oznakowanie

Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne nie jest automatycznie wymagane w każdej niewielkiej hali PM. Jest jednak wymagane m.in. na drogach ewakuacyjnych oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym oraz w pomieszczeniach wskazanych w § 181 Warunków Technicznych, w tym tam, gdzie zanik oświetlenia mógłby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia. Zakres instalacji powinien wynikać z projektu konkretnego obiektu [1].

Niezależnie od obowiązku zastosowania oświetlenia awaryjnego wyjścia, drogi ewakuacyjne, gaśnice i urządzenia przeciwpożarowe muszą być właściwie oznakowane oraz stale dostępne.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest wymagany w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ oraz w strefach zagrożonych wybuchem. Powinien znajdować się w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i zostać odpowiednio oznakowany.

Jego zadaniem jest odcięcie dopływu prądu do wszystkich obwodów poza tymi, których funkcjonowanie podczas pożaru jest niezbędne. Szczegółowe wymagania określa § 183 Warunków Technicznych [1].

System sygnalizacji pożarowej, oddymianie i instalacje gaśnicze

System sygnalizacji pożarowej, samoczynne urządzenia oddymiające oraz stałe urządzenia gaśnicze nie są wymagane w każdej hali liczącej kilkaset metrów kwadratowych.

Mogą być jednak konieczne:

• ze względu na powierzchnię, przeznaczenie lub szczególne zagrożenie;
• jako element rozwiązania umożliwiającego zwiększenie powierzchni strefy;
• przy obniżeniu wymaganej klasy odporności pożarowej;
• w związku z warunkami ubezpieczenia;
• jako rozwiązanie dobrowolne ograniczające ryzyko przestoju i rozmiar strat.

Zaopatrzenie wodne i droga pożarowa

Wymagania dotyczące zewnętrznego zaopatrzenia w wodę oraz drogi pożarowej określa odrębne rozporządzenie [5]. Znaczenie mają m.in.:

• powierzchnia strefy pożarowej;
• gęstość obciążenia ogniowego;
• rodzaj i wysokość budynku;
• lokalizacja obiektu;
• odległość od hydrantów zewnętrznych;
• możliwość dojazdu pojazdów straży pożarnej.

Kwestie te trzeba sprawdzić przed ostatecznym usytuowaniem hali na działce.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

Właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów produkcyjnych i magazynowych co do zasady zapewniają i wdrażają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego.

Zgodnie z § 6 ust. 8 rozporządzenia instrukcja nie jest wymagana, jeżeli:

• nie występuje strefa zagrożenia wybuchem;
• kubatura brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową nie przekracza 1000 m³.

O obowiązku nie decyduje więc sama powierzchnia hali. Przykładowo hala o powierzchni 200 m² i wysokości ściany 4,8 m może mieć kubaturę zbliżoną do granicznej, a po uwzględnieniu przestrzeni dachu może ją przekroczyć.

Jeżeli instrukcja jest wymagana, należy ją aktualizować co najmniej raz na dwa lata oraz po zmianach sposobu użytkowania lub procesu technologicznego wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej [2].

Obowiązki inwestora przed budową

Przed rozpoczęciem projektowania inwestor powinien przekazać projektantowi możliwie dokładne informacje dotyczące:

• rodzaju prowadzonej działalności;
• procesów technologicznych;
• maksymalnej ilości towarów i materiałów;
• stosowanych opakowań i palet;
• sposobu i wysokości składowania;
• materiałów niebezpiecznych pożarowo;
• gazów technicznych, paliw, olejów, farb i rozpuszczalników;
• możliwości występowania pyłów palnych;
• ładowania akumulatorów;
• liczby pracowników i klientów;
• planowanej części biurowej oraz socjalnej;
• przewidywanej rozbudowy obiektu.

Na tej podstawie projektant powinien określić m.in.:

• kategorię PM i ewentualne strefy ZL;
• gęstość obciążenia ogniowego;
• wymaganą klasę odporności pożarowej;
• odporność ogniową elementów;
• podział na strefy;
• warunki ewakuacji;
• wyposażenie przeciwpożarowe;
• zaopatrzenie wodne;
• wymagania dotyczące drogi pożarowej;
• dopuszczalne usytuowanie hali.

Należy także sprawdzić, czy projekt wymaga uzgodnienia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Zakres projektów podlegających uzgodnieniu określa odrębne rozporządzenie [6].

Obowiązki inwestora podczas budowy

Podczas realizacji nie należy bez zgody projektanta zastępować innymi produktami:

• płyt warstwowych;
• zabezpieczeń ogniochronnych konstrukcji;
• drzwi przeciwpożarowych;
• klap i urządzeń oddymiających;
• materiałów uszczelniających;
• zabezpieczeń przejść instalacyjnych;
• elementów ścian oddzielenia przeciwpożarowego.

Produkt określany jako „podobny” może mieć inną klasyfikację lub zakres zastosowania.

Inwestor powinien gromadzić:

• deklaracje właściwości użytkowych;
• klasyfikacje ogniowe;
• instrukcje producentów;
• protokoły odbiorów;
• wyniki badań instalacji;
• dokumentację zastosowanych zabezpieczeń;
• dokumentację powykonawczą.

Należy również kontrolować ciągłość zabezpieczeń ogniochronnych. Nieprawidłowo wykonany przepust instalacyjny, brak uszczelnienia lub uszkodzenie farby pęczniejącej mogą osłabić skuteczność całego rozwiązania.

Obowiązki przed rozpoczęciem użytkowania i podczas eksploatacji

Przed rozpoczęciem użytkowania należy:

• przeprowadzić wymagane odbiory i badania instalacji;
• sprawdzić działanie urządzeń przeciwpożarowych;
• wyposażyć obiekt w odpowiednie gaśnice;
• oznakować drogi i wyjścia ewakuacyjne;
• przeszkolić pracowników;
• opracować procedurę postępowania na wypadek pożaru;
• sporządzić instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, jeżeli jest wymagana;
• zawiadomić właściwe organy, w tym PSP, jeżeli obowiązek taki wynika z Prawa budowlanego [4].

Podczas eksploatacji właściciel lub zarządca powinien zapewniać przeglądy i konserwację urządzeń przeciwpożarowych oraz gaśnic zgodnie z zasadami określonymi w dokumentacji producenta i przepisach, jednak nie rzadziej niż raz w roku, jeżeli odrębne wymagania nie przewidują innego terminu (§ 3 rozporządzenia) [2].

Nie można również dowolnie zmieniać sposobu użytkowania hali. Zwiększenie ilości palnych towarów, wprowadzenie nowej technologii, wykonanie lakierni, ustawienie wysokich regałów lub zabudowanie części hali może zmienić obciążenie ogniowe, warunki ewakuacji i wymagane zabezpieczenia.

Najczęstsze błędy inwestorów

Do najczęściej popełnianych i potencjalnie kosztownych błędów należą:

• wybór modelu hali bez wcześniejszego sprawdzenia odległości pożarowych;
• porównywanie płyt warstwowych wyłącznie na podstawie grubości i współczynnika U;
• traktowanie bramy przemysłowej jako wyjścia ewakuacyjnego;
• podanie projektantowi minimalnej ilości materiałów zamiast maksymalnego planowanego zapasu;
• pominięcie palet, opakowań i odpadów przy określaniu obciążenia ogniowego;
• samowolna zamiana sklasyfikowanych produktów podczas budowy;
• brak dokumentów potwierdzających parametry wykonanych zabezpieczeń;
• ustawienie regałów, maszyn lub palet na drogach ewakuacyjnych;
• zwiększenie ilości składowanych materiałów bez ponownej analizy warunków ppoż.

Jak przygotować się do pierwszej rozmowy o hali?

Przed kontaktem z projektantem lub wykonawcą warto przygotować krótką kartę inwestycji obejmującą:

• rodzaj działalności i procesów prowadzonych w hali;
• maksymalną ilość towarów, opakowań, palet, cieczy, gazów i odpadów;
• sposób oraz wysokość składowania;
• liczbę pracowników i klientów przebywających jednocześnie;
• potrzebną powierzchnię magazynową, produkcyjną, warsztatową, biurową i socjalną;
• planowane maszyny, instalacje, suwnicę i fotowoltaikę;
• możliwość późniejszej rozbudowy;
• mapę działki z granicami i sąsiednimi budynkami.

HALPRO oferuje gotowe modele hal warsztatowych, produkcyjnych i magazynowych, które mogą być konfigurowane do potrzeb inwestycji. Zakres obsługi obejmuje projekt, produkcję i montaż hali oraz wsparcie techniczne. Inwestorom planującym samodzielną realizację HALPRO oferuje również dostawę przygotowanej konstrukcji wraz z wytycznymi montażowymi [8, 9].

Im dokładniejsze informacje o sposobie użytkowania obiektu zostaną przekazane na początku, tym łatwiej dopasować konstrukcję, obudowę i układ hali bez wprowadzania kosztownych zmian w dalszych etapach.

Dobra hala zaczyna się od prawidłowych założeń

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe nie musi oznaczać stosowania nadmiarowych instalacji i nieuzasadnionego zwiększania kosztów. Oznacza rozpoznanie rzeczywistych zagrożeń oraz dobór rozwiązań odpowiednich do planowanej działalności.

W HALPRO można omówić przeznaczenie, powierzchnię i konfigurację planowanego obiektu, a następnie dopasować model hali do warunków konkretnej inwestycji.

Bibliografia i podstawy prawne

[1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – tekst jednolity: Dz.U. 2022 poz. 1225, z późn. zm.

[2] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów – tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 822, z późn. zm.

[3] Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej – tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 188, z późn. zm.

[4] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane – tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 524, z późn. zm.

[5] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych – Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030

[6] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 sierpnia 2023 r. w sprawie uzgadniania projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego, projektu technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej – Dz.U. 2023 poz. 1563

[7] Vassart O., Zhao B., Cajot L.G., Robert F., Meyer U., Frangi A., „Eurocodes: Background & Applications. Structural Fire Design – Worked Examples”, European Commission, Joint Research Centre, 2014

[8] Oferta HALPRO – gotowe modele hal warsztatowych, produkcyjnych i magazynowych

[9] HALPRO – hale systemowe, zakres obsługi i zalety systemu

[10] PN-EN 14509 – Samonośne izolacyjno-konstrukcyjne płyty warstwowe z dwustronną okładziną metalową – Wyroby fabryczne – Specyfikacje, Polski Komitet Normalizacyjny

[11] PN-EN 13501-1:2019-02 – Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków – Część 1: Klasyfikacja na podstawie badań reakcji na ogień, Polski Komitet Normalizacyjny

[12] PN-EN 13501-2:2023-09 – Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków – Część 2: Klasyfikacja na podstawie wyników badań odporności ogniowej i/lub dymoszczelności, z wyłączeniem instalacji wentylacyjnej, Polski Komitet Normalizacyjny